Hugum að heildarmyndinni

Það fór alveg eins og ég hélt og sagði opinberlega fyrir tæpu ári síðan. Um leið og ferðaþjónustan er að rísa upp á hnén eftir óheyrilegar hremmingar – þá spretta upp úr öllum áttum hugmyndir og fyrirætlanir um aukna gjaldtöku og skatta á ferðamenn.

Má þar nefna:

• Ríkisstjórnin ætlar að hefja óskilgreinda gjaldtöku á ferðamenn strax árið 2023.
• Ríkisstjórnin vill endurvekja gistináttaskattinn og sveitarfélögin bíða með vatnið í munninum eftir hlutdeild í honum.
• Þingmanni í stjórnarmeirihluta finnst ferðamenn ekki leggja nóg af mörkum til vegakerfisins og vill hefja myndarlega gjaldtöku í samgöngumannvirkjum á suðvesturhorninu segir að „útfæra verði gjaldtöku í samgöngum þannig að erlendir ferðamenn, sem hafa aukið álagið á íslenska vegakerfinu, taki þátt.“
• Landeigendur um allt land sjá sér nú leik á borði og boða eða hafa þegar hafið gjaldtöku út um allar jarðir – oft órökstudda, jafnvel ólöglega og oftar en ekki er ekkert samhengi á milli gjaldsins og þeirrar þjónustu sem veitt er á móti. Um það bera óboðleg bílastæði, yfirfullar ruslafötur og ónýt salernisaðstaða ófagurt vitni.

Allt þetta skapar hættu fyrir áfangastaðinn Ísland og samkeppnishæfni hans á alþjóðlegum mörkuðum. Okkur vantar heildarsýn á það hvernig við viljum að ferðamenn upplifi landið okkar. Okkur vantar stefnu um það hvernig við viljum skattleggja ferðamenn og ferðaþjónustu og hvað er skynsamlegt í þeim efnum – með tilliti til upplifunar og títtnefndar samkeppnishæfni. Okkur vantar hugsunina um það að stundum skila lægri skattar og gjöld meiri ávinningi þegar upp er staðið.

Ferðamenn eru viðbótarskattgreiðendur

Höfum í huga að Ísland er nú þegar einn dýrasti áfangastaður veraldar. Hér eru neysluskattar með hæsta móti, launakostnaður einn sá hæsti í heimi og íslenska krónan nú samkvæmt spám í styrkingarferli. Ferðamenn eru nú þegar að borga ríflega fyrir afnot sín af innviðum – og ef sett eru upp þannig gleraugu – að leggja miklu meira til íslensks samfélags heldur en þeir taka út. Þeir eru viðbótarskattgreiðendur, sem hjálpa okkur að fjármagna okkar samneyslu og til þess er leikurinn einmitt gerður.

Árið 2019 voru nettó skatttekjur ríkis og sveitarfélaga um 65 milljarðar króna. Síðan skall Covid-19 á heimsbyggðina og lamaði ferðaþjónustu hér á landi. Stjórnvöld studdu myndarlega við ferðaþjónustuna með aðgerðum til að vernda störf og halda fyrirtækjum í greininni á lífi. Er óhætt að segja að þessar aðgerðir séu ein besta fjárfesting sem Ríkið hefur gripið til í áratugi. Hvers vegna? Jú, þessir fjármunir hafa skilað sér ríkulega til baka.

Tvær krónur fyrir hverja eina

Árið 2020 fékk ferðaþjónustan í stuðning um 36 milljarða króna. Hvað hefur gerst síðan þá? Árið 2021 komu hátt í 500 þúsund erlendir ferðamenn til Íslands og Íslendingar voru duglegir að ferðast um landið. Á síðasta ári má gera ráð fyrir að nettó skatttekjur ríkis og sveitarfélaga hafi verið um 20 milljarðar króna og það er alveg ljóst að árið 2022 mun skila hinu opinbera á milli 40 og 50 milljörðum króna í nettó skatttekjur. Samanlagt eru þetta því í kringum 60 – 70 milljarðar króna sem ferðaþjónustan mun afla hinum opinberu sjóðum í skatttekjur. Það er 100% ávöxtun á þeim styrkjum sem ferðaþjónustan naut vegna heimsfaraldursins, eða 2 krónur fyrir hverja eina sem ríkið lagði greininni til.

Getur brugðið til beggja vona

Við þurfum alltaf að hafa í huga að ferðamenn eru viti borið fólk, sem lætur ekki bjóða sér hvað sem er og vill ekki láta draga sig á asnaeyrunum. Ísland á í samkeppni við fjölmarga aðra áfangastaði sem eru líka algjörlega frábærir og leggja sig fram um að draga til sín ferðamenn. Gæfan er fallvölt í þessu sem öðru og því getur brugðið til beggja vona. Ferðaþjónustan er sú atvinnugrein sem treyst er á að skili þjóðarbúinu gjaldeyristekjum og hagvexti á næstu misserum. Hugmyndir um aukna gjaldtöku og skatta á ferðamenn þurfa því að vera í samhengi við heildarsýn – þaulhugsaðar og yfirvegaðar. Við verðum að huga að heildarmyndinni!

Bjarnheiður Hallsdóttir
Formaður Samtaka ferðaþjónustunnar

—

Greinin birtist í ViðskiptaMogga, miðvikudaginn 3. ágúst 2022.